आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत उशिरापर्यंत काम, अभ्यास किंवा जागरण करणे अनेकांसाठी अपरिहार्य झाले आहे. थकवा झटक्यात दूर करण्याच्या उद्देशाने तरुणांमध्ये एनर्जी ड्रिंक्स मोठ्या प्रमाणावर लोकप्रिय होत आहेत. जाहिरातींमधून ही पेये त्वरित ऊर्जा देणारी म्हणून आकर्षक पद्धतीने सादर केली जात असली, तरी दीर्घकाळ एनर्जी ड्रिंक्सचे सेवन आरोग्यासाठी गंभीर धोका ठरू शकते, असा इशारा आरोग्यतज्ज्ञ देत आहेत.
एनर्जी ड्रिंक्समध्ये प्रामुख्याने जास्त प्रमाणातील कॅफीन, रिफाइन्ड साखर, टॉरिन व इतर उत्तेजक घटक असतात. संशोधनानुसार एका कॅनमध्ये ८० ते १५० मिलीग्रॅम कॅफीन असू शकते, जे दोन कप कडक कॉफीइतके आहे. यामुळे मिळणारी ऊर्जा तात्पुरती असून, त्याचा दुष्परिणाम शरीरावर दीर्घकाळ जाणवतो.
तज्ज्ञांच्या मते, एनर्जी ड्रिंक्सचा सर्वाधिक फटका हृदयावर बसतो. यामुळे हृदयाचे ठोके अनियमित होणे (एरिथिमिया), रक्तदाब अचानक वाढणे तसेच तरुण वयातही हार्ट अटॅक किंवा कार्डियाक अरेस्टचा धोका वाढू शकतो. विशेषतः व्यायामाच्या आधी किंवा नंतर एनर्जी ड्रिंक्स घेणे अधिक धोकादायक मानले जाते.
या पेयांमध्ये असलेल्या प्रचंड साखरेमुळे ब्लड शुगर झपाट्याने वाढतो, त्यानंतर अचानक घट (शुगर क्रॅश) होते. ही प्रक्रिया वारंवार झाल्यास इन्सुलिन रेजिस्टन्स, टाइप-२ डायबिटीज, लठ्ठपणा वाढण्याचा धोका निर्माण होतो. तसेच दातांच्या इनेमलला कायमस्वरूपी नुकसान होण्याचीही शक्यता असते.
मानसिक आरोग्यावरही एनर्जी ड्रिंक्सचा विपरीत परिणाम दिसून येतो. यामुळे झोप न लागणे, अस्वस्थता, चिडचिड, ताणतणाव आणि घबराट वाढते. ड्रिंकचा प्रभाव कमी झाल्यानंतर व्यक्ती अधिक थकलेली व चिडचिडी होते. दीर्घकाळ सेवन केल्यास मानसिक अवलंबित्व निर्माण होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
आरोग्यतज्ज्ञ एनर्जी ड्रिंक्सऐवजी नारळपाणी, ताज्या फळांचा रस, पुरेसे पाणी व इलेक्ट्रोलाइट्सयुक्त नैसर्गिक पेय घेण्याचा सल्ला देतात. सतत थकवा जाणवत असल्यास त्यामागे झोपेची कमतरता किंवा पोषणातील त्रुटी कारणीभूत असू शकतात, याकडेही लक्ष देणे आवश्यक आहे.
क्षणिक ऊर्जेसाठी एनर्जी ड्रिंक्सवर अवलंबून राहण्यापेक्षा नैसर्गिक व आरोग्यदायी पर्यायांची निवड करणेच शहाणपणाचे ठरणार आहे, असा तज्ज्ञांचा स्पष्ट संदेश आहे.
